Pelplińska Bazylika, będąca najważniejszą częścią zespołu pocystersko-katedralnego, jest bezcennym zabytkiem sakralnym. Budowla jest jedną z największych świątyń gotyku ceglanego w Polsce, stanowiąc zarazem jedną z najdoskonalszych realizacji ideałów architektury cysterskiej. Kolejni budowniczowie dbali konsekwentnie o zachowanie harmonii linii i proporcji, tworząc obiekt monumentalny, lecz jednocześnie skromny i uproszczony.
Pięknem tejże harmonii przesycone jest całe wnętrze Bazyliki, a szczególnie uderza w jednej najpiękniejszych przestrzeni sakralnych Polski, jaką jest północne ramię transeptu (kaplica Najświętszego Sakramentu), zwieńczone wspaniałym sklepieniem kryształowym.
Jednak Bazylika to nie tylko cysterska architektura. Zakon przez wieki wzbogacał ją o cenne dzieła sztuki – świątynia kryje w sobie między innymi przepiękny manierystyczny Ołtarz Główny, największy w Polsce i jeden z największych w Europie, jej wnętrza ozdabiają gotyckie i renesansowe stalle, a także barokowe ołtarze z niepowtarzalnym malarstwem wielkich mistrzów: Hermana Hana, Bartłomieja Strobla i Andrzeja Stecha.
Bazylika zatem, jako jedno z najwybitniejszych osiągnięć architektury gotyckiej, kryjące w sobie bogactwo dzieł wielu wieków sztuki sakralnej, powinna być atrakcyjnym punktem na turystycznej mapie Pomorza, ściągając do siebie nie tylko pielgrzymujących wiernych, ale i wszystkich zainteresowanych kulturowym dorobkiem regionu i kraju, a nawet Europy (w szczególności ze względu na europejski szlak gotyku ceglanego). Niestety sytuacja jest kompletnie nieadekwatna do rangi tego miejsca – katedra podejmuje jedynie kilkanaście tysięcy odwiedzających rocznie, w dodatku liczba ta stale maleje – w 2015 roku było to już zaledwie 13000 osób.
Naprzeciw temu stanowi rzeczy wychodzi projekt „Bazylika Katedralna w Pelplinie – renowacja i udostępnienie nowej powierzchni wystawienniczej”, dofinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Jego nadrzędnym celem jest ochrona i rozwój dziedzictwa kulturowego w Bazylice poprzez pełne wykorzystanie potencjału unikalnego w skali Polski i Europy obiektu. Zakrojone na szeroką skalę przedsięwzięcie skoncentrowano na dwu zasadniczych obszarach – fundamentalnym remoncie kościoła (renowacja murów zewnętrznych wraz z modernizacją systemu odwodnienia i zagospodarowaniem terenu, remont dachu i jego więźby oraz wieży, wreszcie modernizacja instalacji elektrycznej, umożliwiająca stworzenie nowego, lepszego oświetlenia) oraz uatrakcyjnieniu oferty turystycznej (stworzenie nowych powierzchni wystawienniczych na poddaszu wraz z udostępnieniem wcześniej nie eksponowanych zabytków techniki, unowocześnienie form zwiedzania, a także renowacja kolejnych zabytków ruchomych).
